Allah อยู่นอกจักรวาล?
เมื่อถ้อยคำทางอากีดะฮ์กลายเป็นความสับสนของชาวอาวาม
บทนำ: ทำไมเรื่องนี้จึงควรถูกพูดอย่างระมัดระวัง
الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ رَسُولِ اللَّهِ، وَعَلَىٰ آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ:
บรรดาการสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์
และขอความสันติสุขและความจำเริญจงมีแด่ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ
รวมถึงครอบครัวของท่าน และบรรดาศอฮาบะฮฺของท่านทั้งหลาย.
ในช่วงระยะหลัง เราได้ยินการถกเถียงเรื่องอากีดะฮ์มากขึ้น
โดยเฉพาะประเด็นที่มีคนกล่าวว่า:
“อัลลอฮ์ ทรงอยู่ภายนอกจักรวาล”
คำพูดนี้ถูกนำเสนอด้วยความมั่นใจ
บางครั้งมาพร้อมน้ำเสียงที่เด็ดขาด
จนทำให้ชาวเอาวามจำนวนไม่น้อยเริ่มตั้งคำถามว่า:
ถ้าไม่เข้าใจหรือไม่เชื่อแบบนี้ อากีดะฮ์เราจะเสียหรือไม่?
บทความนี้เขียนขึ้น ไม่ใช่เพื่อชี้ว่าใครผิดใครถูก
แต่เพื่อช่วยให้ชาวเอาวาม
👉 เข้าใจขอบเขตของเรื่องนี้
👉 ไม่ตกเป็นเหยื่อของถ้อยคำที่ฟังดู “แรงและแน่น”
👉 และรักษาหัวใจให้สงบกับศาสนา
คำว่า “อัลลอฮ์ อยู่นอกจักรวาล” มาจากไหน
ต้องกล่าวอย่างตรงไปตรงมาว่า
คำว่า “อยู่นอกจักรวาล”
ไม่ใช่ถ้อยคำที่ปรากฏในอัลกุรอาน,
และไม่ใช่ถ้อยคำที่ท่านนบี ﷺ ใช้สอนศอฮาบะฮ์.
เป็นคำอธิบายที่นักวิชาการหรือผู้บรรยายในยุคหลัง
ใช้เพื่อจะบอกว่า:
อัลลอฮ์ ไม่ได้อยู่ภายในโลก
และไม่ใช่ส่วนหนึ่งของสิ่งถูกสร้าง.
ในแง่ เจตนา
ต้องยุติธรรมว่าเจตนานี้โดยมากเป็นเจตนาที่ดี
คือการยกย่องอัลลอฮ์ และปกป้องเตาฮีด.
แต่ในแง่ ถ้อยคำ
ยังมีจุดที่ควรอธิบายให้รอบคอบกว่านั้น.
ปัญหาของคำว่า “อยู่” ที่ชาวบ้านอาจไม่รู้ตัว
สำหรับชาวเอาวาม คำว่า
“อยู่”
เป็นคำธรรมดามาก
แต่ในเชิงอากีดะฮ์ คำนี้ ละเอียดอ่อนมาก
เพราะเมื่อเราพูดว่า “อยู่”
ไม่ว่าจะอยู่ ข้างใน หรือ ข้างนอก
จิตใจของมนุษย์มักจะเผลอคิดว่า
- ต้องมีที่
- ต้องมีตำแหน่ง
- ต้องมีความสัมพันธ์กับทิศทาง
และนี่คือสิ่งที่อิสลามสอนให้เรา ระวังอย่างยิ่ง
เพราะ อัลลอฮ์ ไม่เหมือนสิ่งถูกสร้างใดๆ
แล้วคำว่า “مكان عدمي” คืออะไร?
มีอาจารย์บางท่านอธิบายว่า
หลังจาก อัลลอฮ์ ทรงสร้างสิ่งถูกสร้างสูงสุดคือ อัล-อัรช (العرش)
เหนือขึ้นไปนั้นไม่ใช่สิ่งถูกสร้างอีกแล้ว
แต่เป็นสิ่งที่เรียกว่า
مكان عدمي
คือ “ที่ที่ไม่มีสิ่งมีอยู่”
และกล่าวว่า อัลลอฮ์ อยู่ตรงนั้น
โดยย้ำว่า ไม่ใช่ทิศทาง
คำอธิบายลักษณะนี้
สะท้อนความพยายามจะหลีกเลี่ยงการทำให้ อัลลอฮ์ เหมือนสิ่งถูกสร้าง
ซึ่งในแง่เจตนาอาจเข้าใจได้
แต่ในแง่วิชาการ
อุละมาอ์จำนวนมากเตือนว่า
แม้จะเรียกว่า “ที่ว่างที่ไม่มีอยู่”
แต่เมื่อยังใช้คำว่า “ที่ (مكان)”
ก็ยังเป็นการผูก อัลลอฮ์ เข้ากับแนวคิดเรื่อง “สถานที่” อยู่ดี
และนี่คือจุดที่ชาวเอาวามควรระวัง
ไม่ใช่เพื่อตัดสินใคร
แต่เพื่อไม่ให้จินตนาการเกินขอบเขต.ใ
แนวทางของอุละมาอ์: ทำไมบางท่านเลือก “ไม่อธิบาย”
อุละมาอ์จำนวนมาก โดยเฉพาะในสายอะฮ์ลุซซุนนะฮ์
เลือกแนวทางที่เรียกว่า
ยืนยันโดยไม่จินตนาการ
และ หยุดในสิ่งที่วะฮีย์ไม่กล่าว
เชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-สะอฺดี (رحمه الله)
อธิบายเรื่องคุณลักษณะของ อัลลอฮ์ โดยเน้นย้ำว่า
เราศรัทธาในสิ่งที่ อัลลอฮ์ ทรงบอกเกี่ยวกับพระองค์
โดยไม่เปรียบเทียบ และไม่ตั้งภาพในใจ
คือรู้ว่า อัลลอฮ์ สูงส่ง ยิ่งใหญ่
แต่ไม่จำเป็นต้องอธิบายว่า “อยู่ตรงไหน” อย่างละเอียด.
บทเรียนจากอัช-ชาฏิบี: อันตรายของการลงลึกเกินความจำเป็น
อิมามอัช-ชาฏิบี (رحمه الله) เตือนเรื่องสำคัญมากในงานของท่านว่า:
การลงลึกในเรื่องศาสนาเกินกว่าที่วะฮีย์ต้องการ
อาจกลายเป็นสาเหตุของความสับสน มากกว่าทางนำ
โดยเฉพาะเรื่องที่
- ไม่เกี่ยวกับการปฏิบัติ
- ไม่ส่งผลต่อการใช้ชีวิต
- และไม่ถูกกำหนดให้ชาวเอาวามต้องรู้
เมื่อประเด็นเหล่านี้ถูกพูดด้วยถ้อยคำหนัก
อาจทำให้ศาสนากลายเป็นภาระทางใจ
แทนที่จะเป็นทางสู่ความสงบ.
สิ่งที่ชาวเอาวามควรจำให้มั่น
ไม่ว่าถ้อยคำจะถูกอธิบายแบบใด
สิ่งที่อะฮ์ลุซซุนนะฮ์เห็นร่วมกันคือ
- อัลลอฮ์ ทรงมีอยู่จริง
- อัลลอฮ์ ไม่เหมือนสิ่งถูกสร้าง
- อัลลอฮ์ ไม่ถูกจำกัดด้วยสถานที่หรือทิศทาง
- และ อัลลอฮ์ ไม่ต้องการให้เราศรัทธาผ่านจินตนาการ
ความต่างที่เกิดขึ้นในยุคนี้
เป็นความต่างใน ถ้อยคำและวิธีอธิบาย
ไม่ใช่ความต่างใน ตัวเตาฮีด.
บทสรุป: ความรู้ควรทำให้ใจสงบ ไม่ใช่หวาดกลัว
บทความนี้ไม่ได้ต้องการให้ผู้อ่าน
เลือกข้างใดข้างหนึ่ง
แต่ต้องการให้ชาวเอาวามรู้ว่า:
บางเรื่อง
รู้ว่า อัลลอฮ์ ยิ่งใหญ่ ก็เพียงพอ
ไม่จำเป็นต้องรู้ว่า อยู่ตรงไหน อย่างไร
ถ้าความรู้ใด
ทำให้เราดูถูกผู้อื่น
ทำให้ศาสนากลายเป็นสนามรบ
หรือทำให้ชาวบ้านหวาดกลัวอากีดะฮ์ของตัวเอง
ความรู้นั้นควรถูกทบทวนด้วยความถ่อมตน.
ขอให้ อัลลอฮ์ ทรงนำเราสู่ความเข้าใจที่ถูกต้อง
พร้อมหัวใจที่สงบ และอ่อนโยนต่อกันครับ.
والله أعلم بالصواب