อิบนุ ตัยมียะห์: ความเข้าใจอย่างลึกซึ้งเหนือข่าวลือ
الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ رَسُولِ اللَّهِ، وَعَلَىٰ آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ:
บรรดาการสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์
และขอความสันติสุขและความจำเริญจงมีแด่ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ
รวมถึงครอบครัวของท่าน และบรรดาศอฮาบะฮฺของท่านทั้งหลาย.
บทนำ: ทำไมเรายังถกเถียง Ibn Taymiyyah ไม่รู้จบ
ชื่อของ เชคุลอิสลาม อิบนุ ตัยมียะห์ (ابن تيمية) มักถูกยกขึ้นมาในโลกออนไลน์ พร้อมคำกล่าวหาหนักหน่วง คำยกย่องสุดโต่ง และข่าวลือที่ปะปนระหว่างข้อเท็จจริงกับอารมณ์ บทความนี้ไม่ได้เขียนเพื่อ “ปกป้อง” หรือ “โจมตี” ใคร แต่เพื่อ คืน Ibn Taymiyyah ให้กลับมาอยู่ในบริบททางวิชาการของเขา และช่วยให้ผู้อ่านมองความต่างทางอากีดะฮ์อย่างมีวุฒิภาวะ
ตอนที่ 1: Ibn Taymiyyah คือใครในโลกวิชาการอิสลาม
- ชื่อเต็ม: تقي الدين أحمد بن عبد الحليم بن تيمية (661–728 ฮ.ศ.)
- เติบโตในดามัสกัส ท่ามกลางบรรยากาศวิชาการของหะดีษ ฟิกฮ์ และตัฟซีร
- มีผลงานจำนวนมาก เช่น درء تعارض العقل والنقل, بيان تلبيس الجهمية, الفتاوى
ภาพรวมสำคัญ: Ibn Taymiyyah เป็นนักวิชาการที่ยืนบนฐาน อัลกุรอาน–สุนนะฮ์–ความเข้าใจของซะลัฟ และมีลักษณะเด่นคือการโต้แย้งเชิงเหตุผลกับสำนักความคิดอื่น
ตอนที่ 2: นักวิชาการอัชอะรีและซะลัฟในยุคเดียวกับ Ibn Taymiyyah
ฝั่งอัชอะรี (Ashʿarī)
- อิหม่าม อัน-นะวะวีย์ (เสียชีวิต 676 ฮ.ศ.)
- ตาจุดดีน อัซ-ซุบกีย์ และบิดา
- แนวทาง: ใช้เหตุผลเชิงเทววิทยา (กะลาม) เพื่อปกป้องหลักศรัทธา โดยมักทำ ตะอ์วีล ในโองการคุณลักษณะ
ฝั่งซะลัฟ/อะฮ์ลุลหะดีษ
- อิบนุ กะษีร, อัซ-ซะฮะบีย์ (แม้มีจุดวิจารณ์ Ibn Taymiyyah บางประเด็น)
- แนวทาง: ยืนยันคุณลักษณะตามตัวบท โดยไม่เปรียบเทียบ (تكييف) และไม่ทำให้เหมือนสิ่งถูกสร้าง (تشبيه)
จุดต่างหลัก: วิธีรับมือกับโองการและหะดีษที่เป็น มุตะชาบิฮาต (คลุมเครือ)
ตอนที่ 3: ข้อกล่าวหาเรื่อง “กลับไปเป็นอัชอะรีก่อนเสียชีวิต” จริงหรือไม่?
มีการอ้างข้อความที่ระบุว่า Ibn Taymiyyah เขียนยอมรับแนวอัชอะรี เช่น การกล่าวว่าอัลกุรอานไม่ใช่เสียงและอักษร
การประเมินเชิงวิชาการ
- นักวิชาการสายประวัติศาสตร์จำนวนมากเห็นว่า เอกสารดังกล่าวไม่มีสายรายงานที่มั่นคง
- งานเขียนช่วงปลายชีวิตของ Ibn Taymiyyah ยังยืนยันจุดยืนเดิมอย่างชัดเจน
- อิบนุ ฮะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์ ยกย่องความรู้ของเขา แต่ไม่ได้ยืนยันว่าเขากลับไปเป็นอัชอะรี
สรุป: ข่าวการ “เตาบะฮ์กลับแนวอัชอะรี” จัดอยู่ในระดับ ข่าวถกเถียง ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่มีมติเอกฉันท์
ตอนที่ 4: ตำนานและข่าวลือเกี่ยวกับ Ibn Taymiyyah
1) ถูกฝังในสุสานซูฟี = เห็นด้วยกับซูฟี?
→ ความจริง: การฝังศพขึ้นกับพื้นที่และบริบท ไม่ใช่การประกาศอากีดะฮ์
2) เอาแนวทางของ Muqatil ibn Sulayman
→ ความจริง: Ibn Taymiyyah วิจารณ์การตัฟซีรที่มีลักษณะตัชบีฮ์ และไม่รับแนว anthropomorphism
3) เป็นผู้ก่อความแตกแยก
→ ความจริง: ความขัดแย้งเกิดจาก ความกล้าโต้แย้งประเด็นใหญ่ในยุคที่การเมืองและศาสนาซ้อนทับกัน
ตอนที่ 5: อิทธิพลของ Ibn Taymiyyah ต่อโลกอิสลามยุคหลัง
- มีอิทธิพลต่อขบวนการปฏิรูป (ทั้งด้านบวกและด้านที่ถูกวิจารณ์)
- ถูกนำบางแนวคิดไปใช้แบบ ตัดตอน จนเกิดความสุดโต่ง
- นักวิชาการจำนวนมากเตือนว่า ต้องอ่านเขาแบบครบถ้วน ไม่เลือกเฉพาะประโยคที่ถูกใจ
บทสรุป: เรียนรู้เพื่อเข้มแข็ง ไม่ใช่เพื่อทะเลาะ
การเข้าใจ Ibn Taymiyyah อย่างรอบด้าน จะช่วยให้เรา
- ไม่ตกเป็นเหยื่อข่าวลือ
- เคารพความเห็นต่างของนักวิชาการ
- แยกแยะระหว่าง “ตัวบุคคล” กับ “การนำแนวคิดไปใช้”
ศาสนาเข้มแข็งได้ด้วยความรู้ ไม่ใช่ด้วยเสียงดัง
والله أعلم بالصواب
แนะนำอ่านบทความก่อนหน้า: อิบนุ ตัยมียะห์ กับอิทธิพลต่อโลกอิสลามยุคหลัง: จากนักวิชาการที่ถูกโต้แย้ง สู่ผู้ทรงอิทธิพลทางความคิด
กล่องอ้างอิงคลาสสิก (อ่านต่อ)
- الذهبي، سير أعلام النبلاء
- ابن حجر، الدرر الكامنة
- ابن كثير، البداية والنهاية
- ابن تيمية، مجموع الفتاوى
