الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى
การอธิบายอายะห์นี้ระหว่างแนวเชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ และแนวอัซฮัร
บทนำ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ رَسُولِ اللَّهِ، وَعَلَىٰ آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ:
บรรดาการสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์
และขอความสันติสุขและความจำเริญจงมีแด่ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ
รวมถึงครอบครัวของท่าน และบรรดาศอฮาบะฮฺของท่านทั้งหลาย.
หนึ่งในอายะห์ที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดในประเด็นอะกีดะฮ์ คือพระดำรัสของอัลลอฮ์:
﴿ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى ﴾
อายะห์นี้เป็นอายะห์คุณลักษณะ (آية صفات) ที่บรรดานักวิชาการอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ให้ความสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งในด้านการยืนยันตัวบท (إثبات) และการปกป้องหัวใจของผู้ศรัทธาจากการจินตนาการหรือการเปรียบเทียบอัลลอฮ์กับสิ่งถูกสร้าง.
บทความนี้มีเป้าหมายเพื่ออธิบายอายะห์ดังกล่าว โดยเชื่อมระหว่างแนวทางของ เชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ กับแนวทางของนักวิชาการ อัซฮัร (الأزهري) เพื่อให้เห็นจุดร่วม ไม่ใช่ความขัดแย้ง.
1. หลักร่วมของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ต่ออายะห์นี้
ไม่ว่าจะเป็นสายสะลัฟหรือสายอัชอะรีย์ในกรอบอัซฮัร ต่างเห็นพ้องในหลักใหญ่ดังต่อไปนี้:
- อายะห์นี้เป็นสัจธรรมจากอัลลอฮ์
- ต้องยืนยันตามที่พระองค์ทรงกล่าว
- ห้ามเปรียบเทียบกับสิ่งถูกสร้าง (لا تمثيل)
- ห้ามถามถึงวิธีการหรือรูปลักษณ์ (لا تكييف)
- ต้องยืนยันควบคู่กับการทำตั๊นซีฮฺ (تنزيه)
นี่คือแก่นของอะกีดะฮ์อะฮ์ลุซซุนนะฮ์ที่สืบทอดมาตั้งแต่ยุคสะลัฟ
2. แนวอธิบายของเชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ
ในหนังสือ تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان เชคอัซ-ซะอ์ดีย์อธิบายอายะห์นี้ด้วยถ้อยคำที่ชัดเจนและรัดกุม โดยย้ำว่า:
استواء يليق بجلاله وعظمته
คือการอิสตะวาอ์ที่เหมาะสมกับพระเกียรติ ความยิ่งใหญ่ และความสมบูรณ์แบบของอัลลอฮ์
ลักษณะเด่นของแนวอัซ-ซะอ์ดีย์
- ยืนยันคำว่า استوى ตามตัวบท
- ไม่ตีความเป็นความหมายเชิงกายภาพ
- ไม่ปฏิเสธ และไม่ขยายความเกินกว่าที่ตัวบทกล่าว
- ปล่อยความรู้เรื่อง “อย่างไร” ไว้กับอัลลอฮ์
แนวทางนี้สะท้อนหลักสะลัฟอย่างชัดเจน คือ إثبات بلا تمثيل وتنزيه بلا تعطيل
3. แนวอัซฮัรต่ออายะห์ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى
ในกรอบของอัซฮัร ซึ่งสืบทอดแนวคิดอัชอะรีย์ในหลายยุค สามารถพบวิธีอธิบายอายะห์นี้ได้ 2 แนวทางหลักที่ยังอยู่ภายใต้กรอบอะฮ์ลุซซุนนะฮ์
3.1 วิธี تفويض (การมอบความหมาย)
- ยืนยันว่าอายะห์นี้เป็นสัจธรรม
- เชื่อว่าอัลลอฮ์ทรงอิสตะวาอ์เหนืออัล-อัรชฺอย่างสมพระเกียรติ
- ไม่ระบุรายละเอียดเชิงความหมาย
วิธีนี้เป็นวิธีที่ใกล้กับแนวของเชคอัซ-ซะอ์ดีย์มากที่สุด
3.2 วิธี تأويل إجمالي (การตะอ์วีลเชิงป้องกัน)
- ใช้เพื่อป้องกันความเข้าใจผิดของคนทั่วไป
- อธิบายว่า استوى สื่อถึงความสูงส่ง ความครอบงำ และอำนาจ
- ไม่ผูกกับสถานที่หรือทิศทางแบบสิ่งถูกสร้าง
วิธีนี้เป็นการสอนเชิงป้องกัน ไม่ใช่การปฏิเสธตัวบท
4. จุดร่วมระหว่างอัซ-ซะอ์ดีย์กับอัซฮัร
แม้จะมีวิธีอธิบายที่ต่างกันในรายละเอียด แต่ทั้งสองแนวเห็นตรงกันในประเด็นสำคัญคือ:
- อัลลอฮ์ไม่เหมือนสิ่งใดในสิ่งถูกสร้าง
- การอิสตะวาอ์เป็นคุณลักษณะที่เหมาะสมกับพระองค์
- ห้ามจินตนาการรูปร่าง ทิศทาง หรือการสัมผัส
ดังนั้น ความแตกต่างจึงเป็นเรื่องของ วิธีอธิบาย ไม่ใช่ แก่นอะกีดะฮ์
5. เหตุผลที่ใช้คำว่า “ทรงสูงเหนืออัล-อัรชฺ” ในภาษาไทย
คำว่า عَلَى ในภาษาอาหรับมีความหมายกว้าง ครอบคลุมถึง:
- ความสูงส่ง
- การอยู่เหนือ
- การครอบงำและอำนาจ
การใช้คำว่า “เหนือ” ในภาษาไทยจึงมีข้อดีคือ:
- ไม่สร้างภาพเชิงกายภาพ
- ปลอดภัยทางอะกีดะฮ์
- สอดคล้องกับแนวตัฟซีรของนักวิชาการ
จึงเหมาะสมกว่าคำว่า “บน” ในบริบทของคุณลักษณะของอัลลอฮ์
บทสรุป
อายะห์ ﴿ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى ﴾ เป็นอายะห์ที่รวมหลักอะกีดะฮ์สำคัญของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ไว้อย่างครบถ้วน คือ การยืนยันโดยไม่เปรียบเทียบ และการทำตั๊นซีฮฺโดยไม่ปฏิเสธ.
ไม่ว่าจะอธิบายตามแนวเชคอัซ-ซะอ์ดีย์ หรือในกรอบอัซฮัร เป้าหมายเดียวกันคือ การรักษาเกียรติของอัลลอฮ์ และปกป้องหัวใจของผู้ศรัทธาจากความเข้าใจผิดครับ.