ตัฟซีร ﴾الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى﴿ ตามแนวเชคอัซ-ซะอ์ดีย์
เชคอับดุรเราะห์มาน บิน นาศิร บิน อับดิลลาฮฺ อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ
تفسير السعدي تفسير الصفحة 312 من المصحف
( الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ ) الذي هو أرفع المخلوقات وأعظمها وأوسعها ( اسْتَوَى ) استواء يليق بجلاله ويناسب عظمته وجماله فاستوى على العرش واحتوى على الملك
บทนำ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ رَسُولِ اللَّهِ، وَعَلَىٰ آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ:
บรรดาการสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์
และขอความสันติสุขและความจำเริญจงมีแด่ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ
รวมถึงครอบครัวของท่าน และบรรดาศอฮาบะฮฺของท่านทั้งหลาย.
อายะฮฺหนึ่งที่ถูกกล่าวถึงบ่อย และเป็นประเด็นสำคัญด้านอะกีดะฮฺของอิสลาม คือพระดำรัสของอัลลอฮฺ (ซุบฮานาฮูวาตาอาลา):
﴿الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى﴾
อายะฮฺนี้ปรากฏในหลายซูเราะฮฺในอัลกุรอาน และบรรดานักวิชาการอะฮ์ลุซซุนนะฮฺ วัลญะมาอะฮฺ ได้อธิบายความหมายไว้บนแนวทางเดียวกัน หนึ่งในนั้นคือคำอธิบายของ เชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ ในหนังสือ ตะยซีร อัลกะรีม อัรเราะฮฺมาน ฟี ตัฟซีร กะลามิลมันนาน.
บทความนี้ ผมขอเรียบเรียงตัฟซีรตอนนี้ใหม่ด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย สุภาพ เป็นกันเอง เพื่อให้ผู้อ่านทั่วไปเข้าถึงได้ครับ.
ความหมายของอายะฮฺตามตัฟซีรเชคอัซ-ซะอ์ดีย์
เชคอัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ อธิบายอายะฮฺนี้โดยสรุปว่า:
﴿الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ﴾
หมายถึง อัลลอฮฺผู้ทรงมีพระนามว่า อัรเราะฮฺมาน ผู้ทรงเมตตาอย่างกว้างขวาง ได้ทรง ‘อิสติวาอ์’ เหนือ อัล-อัรชฺ ซึ่งเป็นสิ่งถูกสร้างที่สูงส่งที่สุด ยิ่งใหญ่ที่สุด และกว้างใหญ่ที่สุดในบรรดาสิ่งถูกสร้างทั้งหมด.
﴿اسْتَوَى﴾
คือการทรง ‘อิสติวาอ์’ เหนืออัรชฺอย่างสมบูรณ์ ในลักษณะที่เหมาะสมกับพระเกียรติ ความยิ่งใหญ่ และความงดงามของพระองค์ โดยไม่เปรียบเทียบ ไม่อธิบายเชิงรูปร่าง และไม่ปฏิเสธความหมาย.
เชคอัซ-ซะอ์ดีย์ยืนยันว่า การ อิสติวาอฺ ของอัลลอฮฺ เป็นความจริงที่เรายอมรับตามตัวบท แต่เรา ไม่เข้าไปจินตนาการถึงลักษณะ (كيف) และ ไม่เปรียบอัลลอฮฺกับสิ่งถูกสร้าง ครับ.
หลักอะกีดะฮฺที่สำคัญในอายะฮฺนี้
จากคำอธิบายของเชคอัซ-ซะอ์ดีย์ สามารถสรุปหลักความเชื่อสำคัญได้ดังนี้:
1. ยืนยันสิ่งที่อัลลอฮฺทรงยืนยันให้พระองค์
เราศรัทธาว่า อัลลอฮฺทรง อิสติวาอฺ เหนืออัรชฺจริง ตามที่พระองค์ตรัส โดยไม่บิดเบือนความหมาย และไม่ปฏิเสธตัวบทครับ.
2. ปราศจากการเปรียบเทียบ (تنزيه)
แม้อัลลอฮฺจะทรงอยู่เหนืออัรชฺ แต่การทรงอยู่นั้น ไม่เหมือนการอยู่ของสิ่งถูกสร้าง เพราะพระองค์ตรัสว่า:
﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ﴾
“ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนพระองค์ และพระองค์ผู้ทรงได้ยิน ผู้ทรงเห็น” (ซูเราะฮฺ อัชชูรอ : 11)
และอิมามอัต-เฏาะฮาวีย์ (เราะฮิมะฮุลลอฮฺ) กล่าวว่า:
تعالى عن الحدود والغايات والأركان والأعضاء والأدوات
พระองค์ทรงสูงส่งพ้นจากขอบเขต จุดหมาย องค์ประกอบ อวัยวะ และเครื่องมือทั้งปวง.
3. รวมระหว่างความสูงส่งและความเมตตา
อายะฮฺนี้เริ่มต้นด้วยพระนาม อัรเราะฮฺมาน เพื่อชี้ให้เห็นว่า แม้อัลลอฮฺจะทรงสูงส่งเหนือสิ่งถูกสร้างทั้งหมด แต่พระองค์ก็ทรงใกล้ชิดด้วยความเมตตา ทรงดูแล และทรงบริหารสรรพสิ่งทั้งหมดอย่างสมบูรณ์ครับ.
จุดยืนของอะฮ์ลุซซุนนะฮฺตามแนวซะลัฟ
เชคอัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ เดินตามแนวทางของบรรดาซะลัฟศอลิหฺ คือ:
- ยืนยันความหมายตัวบทโดยไม่บิดเบือน (إثبات بلا تحريف)
- ไม่เปรียบเทียบอัลลอฮฺกับสิ่งถูกสร้าง (بلا تمثيل)
- ไม่ถามถึงลักษณะ (بلا تكييف)
- ไม่ปฏิเสธความหมาย (بلا تعطيل)
แนวทางนี้เป็นแนวทางที่ปลอดภัย มั่นคง และสอดคล้องกับกุรอานและซุนนะฮฺ นี่คือแนวทางของ อะฮ์ลุซซุนนะฮฺ วัลญะมาอะฮฺ ที่เชคอัซ-ซะอ์ดีย์ดำเนินตามครับ.
﴿ فَاسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَاحْتَوَى عَلَى الْمُلْكِ ﴾
เมื่ออัลลอฮ์ทรงอิสตะวาอ์เหนืออัล-อัรชฺ
นั่นหมายความว่า
- พระองค์ทรง ครอบครองอำนาจทั้งหมด
- การปกครอง การบริหาร และการกำหนดทุกสิ่ง
อยู่ภายใต้พระองค์เพียงผู้เดียว
ไม่มีสิ่งใดหลุดพ้นจาก
- อำนาจของอัลลอฮฺ
- ความรู้ของอัลลอฮฺ
- การกำหนด / การบริหารของอัลลอฮฺ
หลักสำคัญที่เชคอัซ-ซะอ์ดีย์ต้องการสอน
เชคอัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ
ไม่ได้ต้องการให้ผู้อ่านถกเถียงเชิงปรัชญา
แต่ต้องการให้หัวใจของผู้ศรัทธา ยำเกรง และมอบหมายต่ออัลลอฮ์.
เพราะเมื่อเราเข้าใจว่า
- อัลลอฮ์สูงส่งเหนือสิ่งถูกสร้างทั้งหมด.
- และทรงควบคุมทุกสรรพสิ่ง.
หัวใจจะ
➡️ ถ่อมตน,
➡️ เชื่อมั่น,
➡️ วางใจต่อพระองค์อย่างแท้จริงครับ.
บทสรุป
อายะฮฺ ﴿الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى﴾ เป็นอายะฮฺที่สอนให้เรารู้จักอัลลอฮฺในสองมิติพร้อมกัน คือ
- ความยิ่งใหญ่ สูงส่ง และอำนาจสมบูรณ์ของพระองค์.
- ความเมตตา การดูแล และการบริหารสรรพสิ่งอย่างเปี่ยมปัญญา.
เมื่อผู้ศรัทธาเข้าใจอายะฮฺนี้อย่างถูกต้อง จะยิ่งเพิ่มทั้ง ความยำเกรง (ตักวา) และ ความไว้วางใจ (ตะวักกุล) ต่ออัลลอฮฺมากยิ่งขึ้น อินชาอัลลอฮฺครับ.
เรียบเรียงจาก: ตะยซีร อัลกะรีม อัรเราะฮฺมาน ฟี ตัฟซีร กะลามิลมันนาน
ทำไมคำว่า “عَلَى” จึงแปลว่า “เหนือ” ไม่ใช่ “บน”
วิเคราะห์เชิงตัฟซีรจากอัต-ต็อบะรี และแนวทางเชคอัซ-ซะอ์ดีย์
หนึ่งในประเด็นที่มักถูกตั้งคำถามอยู่เสมอในการแปลอัลกุรอานเป็นภาษาไทย คือ
ควรแปลคำว่า “عَلَى” ว่า “บน” หรือ “เหนือ” โดยเฉพาะเมื่อเกี่ยวข้องกับ อัลลอฮ์ (ซุบฮานาฮูวาตาอาลา)
บทความนี้จะอธิบายประเด็นดังกล่าว โดยอิงภาษาอาหรับ ตัฟซีรอัต-ต็อบะรี และแนวทางของเชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ พร้อมชี้ให้ชัดว่า
👉 จุดใดที่คำว่า عَلَى ให้ความหมาย “สูงกว่า / เหนือกว่า” ไม่ใช่ “วางอยู่บน”
1️⃣ ความหมายของคำว่า عَلَى ในภาษาอาหรับ
คำว่า عَلَى (อะลา) ในภาษาอาหรับ
ไม่ได้จำกัดความหมายแค่ “อยู่บนวัตถุ” เหมือนคำว่า “บน” ในภาษาไทย
นักภาษาศาสตร์อาหรับอธิบายว่า
คำว่า عَلَى มีนัยหลัก ได้แก่
- ความสูงส่ง (العلو)
- การอยู่สูงกว่า
- การครอบงำ
- การมีอำนาจเหนือ
- การบังคับควบคุม
ดังนั้น عَلَى ไม่ได้หมายถึงการสัมผัสทางกายภาพเสมอไป
📌 ตัวอย่างจากอัลกุรอาน
﴿ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ ﴾
“จะได้ให้ความเกรียงไกรแด่อัลลอฮฺ เหนือ สิ่งที่พระองค์ทรงชี้นำแก่พวกเจ้า ”
แน่นอนว่า
❌ ไม่มีใครเข้าใจว่า “ความเกรียงไกรแด่อัลลอฮฺ บน สิ่งที่พระองค์ทรงชี้นำ” ในเชิงวัตถุ
แต่เข้าใจว่าเป็น ความยิ่งใหญ่ ความสูงส่ง และการให้เกียรติ.
ในตัฟซีรอัต-ต็อบะรี
ให้ดู คำอธิบายประโยคแรกของอัต-ต็อบะรี ตรงนี้ครับ (ผมขีดเส้นใต้ให้):
قال أبو جعفر : يعني تعالى ذكره :
ولتعظموا الله بالذكر له
بما أنعم عليكم به ، من الهداية
🔴 ตรงนี้แหละครับ คือ “หลักฐานชัดที่สุด”
วิเคราะห์ตรงๆ
- อัต-ต็อบะรี ไม่ได้อธิบายว่า “على ما هداكم” = فوق الهداية
- แต่ท่านอธิบายว่า: بما أنعم عليكم به ، من الهداية
ซึ่งแปลตรงตัวว่า:
“ด้วยสิ่งที่พระองค์ทรงโปรดปรานแก่พวกเจ้า คือ การชี้นำ”
📌 นี่คือการ ตีความ عَلَىٰ เป็น معنى السببية / التعليل
ไม่ใช่ معنى المكان
ดูประโยคต่อเนื่องของอัต-ต็อบะรี:
และพระองค์ทรงเลือกพวกเจ้าไว้ด้วยเกียรติยศของพระองค์
จึงทรงชี้นำพวกเจ้าไปสู่สิ่งนั้น
และทรงประทานเตาฟีกแก่พวกเจ้า
ให้สามารถปฏิบัติสิ่งที่อัลลอฮฺทรงกำหนดแก่พวกเจ้า
นั่นคือการถือศีลอดของพระองค์
และเพื่อที่พวกเจ้าจะได้แสดงความขอบคุณต่อพระองค์
ด้วยการอิบาดะฮฺต่อพระองค์เพียงผู้เดียวครับ
สังเกตนะครับ:
- โครงสร้างทั้งย่อหน้า =
เหตุ → ผล → การขอบคุณ - ไม่มีการอธิบายเชิง “ตำแหน่ง” หรือ “การอยู่บน”
แต่เป็น:
อัลลอฮ์ทรงชี้นำ → ทรงให้เตาฟีก →
มุสลิมจึงยกย่องและขอบคุณพระองค์
📌 ดังนั้น “على” ที่นี่ = เพราะ / เนื่องจาก / ด้วยเหตุแห่ง
แล้วคำแปลที่ว่า
“และเพื่อพวกเจ้าจะได้ให้ความเกรียงไกรแด่อัลลอฮฺ ในสิ่งที่ พระองค์ทรงแนะนำแก่พวกเจ้า”
❗ คำแปลนี้ ไม่ผิดทางความหมายรวม
แต่เป็นการเลือกถ้อยคำไทยที่ “กลาง ๆ”
แต่ถ้าแปลว่า “บนการชี้นำ”
❌ จะผิดทันที เพราะ:
- ไม่ตรงกับตัฟซีร
- ไม่ตรงกับบริบท
- ไม่ตรงกับการอธิบายของอัต-ต็อบะรีเอง
2️⃣ เปรียบเทียบ عَلَى กับ فَوْق ในตัฟซีรอัต-ต็อบะรี
อัต-ต็อบะรี รอฮิมะฮุลลอฮฺ อธิบายอายะห์ว่า:
﴿ وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ۖ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ ﴾
(อัลอันอาม : 18)
และพระองค์คือผู้ทรงชนะเหนือปวงบ่าวของพระองค์ และพระองค์คือผู้ทรงปรีชาญาณผู้ทรงรอบรู้อย่างละเอียดถี่ถ้วน
โดยกล่าวว่า:
และที่พระองค์ตรัสว่า “เหนือบ่าวของพระองค์” นั้น
ก็เพราะพระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่าเป็นผู้ทรงครอบงำพวกเขา
และลักษณะประการหนึ่งของผู้ที่เป็นผู้พิชิตหรือผู้ครอบงำทุกคน
ย่อมเป็นผู้ที่อยู่สูงกว่า (เหนือกว่า) สิ่งที่ตนพิชิต.
วิเคราะห์ทีละคำ (สำคัญมาก)
- وإنما قال = และที่พระองค์ตรัสว่า…
- فوق عباده = เหนือบ่าวของพระองค์
- لأنه وصف نفسه بقهره إياهم
👉 เพราะพระองค์ทรงพรรณนาพระองค์เองว่า ทรงพิชิต / ครอบงำ พวกเขา - ومن صفة كل قاهر شيئًا أن يكون مستعليًا عليه
👉 และลักษณะของ “ผู้พิชิต/ผู้ครอบงำ” ทุกคน ย่อมเป็น ผู้ที่อยู่สูงกว่า (مستعليًا) สิ่งที่ตนพิชิต
🔴 คำว่า “مستعليًا” ตรงนี้แหละครับ คือคำตัดสิน
“مستعليًا” แปลว่าอะไร?
ในภาษาอาหรับ:
- استعلاء = ความสูงส่ง / ความอยู่เหนือ / ความเหนือกว่า
- ไม่ใช่แค่ อยู่บนทางกายภาพ
- แต่คือ ความเหนือกว่าเชิงอำนาจ สถานะ และการครอบงำ
📌 อัต-ต็อบะรี ไม่ได้อธิบายว่า فوق = مكان (สถานที่)
แต่ชัดเจนว่า:
فوق = استعلاء بالقهر
ดูประโยคนี้ครับ:
แปลตรงตัว:
“ดังนั้น พระองค์จึงอยู่ เหนือพวกเขา ด้วยการทรงพิชิตพวกเขา
และพวกเขาอยู่ ต่ำกว่าพระองค์”
🔴 ตรงนี้:
- فوقهم ↔ دونه
- เป็นคู่ตรงข้ามเชิง ลำดับสูง–ต่ำ (hierarchy)
ไม่ใช่แค่ตำแหน่งทางกายภาพ
📌 จุดสำคัญมาก
อัต-ต็อบะรี ไม่ได้อธิบาย “فوق” ว่าเป็นตำแหน่งทางกายภาพ
แต่ผูกความหมายกับคำว่า:
- القاهر (ผู้ทรงครอบงำ)
- المذلل (ผู้ทรงทำให้จำนน)
- العالي عليهم (ผู้ทรงอยู่สูงกว่าในอำนาจ)
👉 ตรงนี้เองที่ชัดเจนว่า
فوق = สูงกว่า / เหนือกว่า ในเชิงอำนาจและความยิ่งใหญ่
และเมื่ออัลกุรอานใช้ عَلَى กับ อัลลอฮ์
ย่อมอยู่ในกรอบความหมายเดียวกัน ไม่ใช่ความหมายวัตถุครับ.
3️⃣ ปัญหาของคำว่า “บน” ในภาษาไทย
คำว่า “บน” ในภาษาไทย:
- ให้ภาพเชิงกายภาพชัดเจน
- ชวนให้จินตนาการเรื่องการวาง การสัมผัส
- อาจนำไปสู่การนึกภาพรูปร่าง ทิศทาง หรือสถานที่
ซึ่ง ❌ ขัดกับหลักอะกีดะฮฺของอะฮ์ลุซซุนนะฮฺ ที่ย้ำว่า
ยืนยันสิ่งที่อัลลอฮ์ ทรงยืนยัน
โดยไม่ถามว่า “อย่างไร” (بلا كيف)
และไม่จินตนาการ (بلا تمثيل)
ดังนั้น การใช้คำว่า “บน”
แม้จะถูกต้องเชิงคำต่อคำ
แต่ เสี่ยงต่อความเข้าใจผิดในเชิงอะกีดะฮฺ.
4️⃣ แนวทางของเชคอัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ
เชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ
เมื่ออธิบายอายะห์:
﴿ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى ﴾
ท่านเน้นย้ำเสมอว่า:
استواء يليق بجلاله
การอิสตะวาอ์ที่เหมาะสมกับพระเกียรติของพระองค์
ท่าน ไม่อธิบายเชิงรูปร่าง ไม่อธิบายทิศทาง และไม่อธิบายลักษณะทางกายภาพ
อุละมาอ์อธิบายคำว่า “استوى” อย่างไร
แนวทางซะลัฟ (แบบดั้งเดิม)
อิมามมาลิก บิน อะนัส (เราะฮิมะฮุลลอฮฺ) กล่าวว่า:
الاستواء معلوم، والكيف مجهول،
والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة
ความหมายโดยสรุป
- ความหมายของคำว่า “อิสติวาอ์ (استوى)” เป็นสิ่งที่รับรู้ได้ในภาษา
- ลักษณะหรือวิธีการว่าเป็นอย่างไรนั้น ไม่อาจทราบได้
- การศรัทธาต่ออายะฮ์นี้เป็นวาญิบ
- การตั้งคำถามเชิงว่า “อย่างไร” (كيف) ถือเป็นบิดอะฮ์
👉 อิมามมาลิกไม่ได้ตีความ “อิสติวาอ์” ว่าเป็นการอยู่ในสถานที่
และไม่ได้กำหนดทิศทางหรือรูปลักษณ์ใด ๆ ให้แก่อัลลอฮฺ ตะอาลา.
ดังนั้น เมื่อถ่ายทอดเป็นภาษาไทย
การเลือกคำว่า “ทรงสูงเหนืออัล-อัรชฺ” จะ:
- สื่อความหมาย “ความสูงส่งและอำนาจ”.
- ไม่ผูกกับภาพวัตถุ.
- สอดคล้องกับแนวทางนักตัฟซีร.
5️⃣ เหตุผลที่คำว่า “เหนือ” เหมาะสมกว่า
สรุปเหตุผลสำคัญ:
- عَلَى ≠ “บน” เสมอไป
- ในบริบทของอัลลอฮ์ → หมายถึงความสูงส่งและการครอบครองอำนาจ
- “เหนือ” ปลอดภัยทางอะกีดะฮฺมากกว่า
- สอดคล้องกับ:
- ตัฟซีรอัต-ต็อบะรี
- แนวทางเชคอัซ-ซะอ์ดีย์
- หลักอะฮ์ลุซซุนนะฮฺวัลญะมาอะฮฺ
✍️ สรุปสุดท้าย
หากเป็นการแปล แบบคำต่อคำ (Literal)
คำว่า “บน” อาจพอใช้ได้
แต่หากเป็นการแปล เชิงตัฟซีร เพื่อสอนศาสนาและรักษาอะกีดะฮฺ
คำว่า “เหนือ” เหมาะสม ถูกต้อง และปลอดภัยกว่า
เพราะช่วยป้องกันการจินตนาการ
และใกล้กับเจตนารมณ์ของนักตัฟซีรในสายอะฮ์ลุซซุนนะฮฺมากที่สุดครับ
والله أعلم.
