บทนำ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَىٰ رَسُولِ اللَّهِ، وَعَلَىٰ آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ:

บรรดาการสรรเสริญทั้งมวลเป็นสิทธิ์ของอัลลอฮ์
และขอความสันติสุขและความจำเริญจงมีแด่ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ
รวมถึงครอบครัวของท่าน และบรรดาศอฮาบะฮฺของท่านทั้งหลาย.

หนึ่งในอายะห์ที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดในประเด็นอะกีดะฮ์ คือพระดำรัสของอัลลอฮ์:

﴿ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى ﴾

อายะห์นี้เป็นอายะห์คุณลักษณะ (آية صفات) ที่บรรดานักวิชาการอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ให้ความสำคัญอย่างยิ่ง ทั้งในด้านการยืนยันตัวบท (إثبات) และการปกป้องหัวใจของผู้ศรัทธาจากการจินตนาการหรือการเปรียบเทียบอัลลอฮ์กับสิ่งถูกสร้าง.

บทความนี้มีเป้าหมายเพื่ออธิบายอายะห์ดังกล่าว โดยเชื่อมระหว่างแนวทางของ เชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ กับแนวทางของนักวิชาการ อัซฮัร (الأزهري) เพื่อให้เห็นจุดร่วม ไม่ใช่ความขัดแย้ง.

1. หลักร่วมของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ต่ออายะห์นี้

ไม่ว่าจะเป็นสายสะลัฟหรือสายอัชอะรีย์ในกรอบอัซฮัร ต่างเห็นพ้องในหลักใหญ่ดังต่อไปนี้:

• อายะห์นี้เป็นสัจธรรมจากอัลลอฮ์
• ต้องยืนยันตามที่พระองค์ทรงกล่าว
• ห้ามเปรียบเทียบกับสิ่งถูกสร้าง (لا تمثيل)
• ห้ามถามถึงวิธีการหรือรูปลักษณ์ (لا تكييف)
• ต้องยืนยันควบคู่กับการทำตั๊นซีฮฺ (تنزيه)

นี่คือแก่นของอะกีดะฮ์อะฮ์ลุซซุนนะฮ์ที่สืบทอดมาตั้งแต่ยุคสะลัฟ

2. แนวอธิบายของเชคอับดุรเราะห์มาน อัซ-ซะอ์ดีย์ รอฮิมะฮุลลอฮฺ

ในหนังสือ تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان เชคอัซ-ซะอ์ดีย์อธิบายอายะห์นี้ด้วยถ้อยคำที่ชัดเจนและรัดกุม โดยย้ำว่า:

استواء يليق بجلاله وعظمته

คือการอิสตะวาอ์ที่เหมาะสมกับพระเกียรติ ความยิ่งใหญ่ และความสมบูรณ์แบบของอัลลอฮ์

ลักษณะเด่นของแนวอัซ-ซะอ์ดีย์

• ยืนยันคำว่า استوى ตามตัวบท
• ไม่ตีความเป็นความหมายเชิงกายภาพ
• ไม่ปฏิเสธ และไม่ขยายความเกินกว่าที่ตัวบทกล่าว
• ปล่อยความรู้เรื่อง “อย่างไร” ไว้กับอัลลอฮ์

แนวทางนี้สะท้อนหลักสะลัฟอย่างชัดเจน คือ إثبات بلا تمثيل وتنزيه بلا تعطيل

3. แนวอัซฮัรต่ออายะห์ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

ในกรอบของอัซฮัร ซึ่งสืบทอดแนวคิดอัชอะรีย์ในหลายยุค สามารถพบวิธีอธิบายอายะห์นี้ได้ 2 แนวทางหลักที่ยังอยู่ภายใต้กรอบอะฮ์ลุซซุนนะฮ์

3.1 วิธี تفويض (การมอบความหมาย)

• ยืนยันว่าอายะห์นี้เป็นสัจธรรม
• เชื่อว่าอัลลอฮ์ทรงอิสตะวาอ์เหนืออัล-อัรชฺอย่างสมพระเกียรติ
• ไม่ระบุรายละเอียดเชิงความหมาย

วิธีนี้เป็นวิธีที่ใกล้กับแนวของเชคอัซ-ซะอ์ดีย์มากที่สุด

3.2 วิธี تأويل إجمالي (การตะอ์วีลเชิงป้องกัน)

• ใช้เพื่อป้องกันความเข้าใจผิดของคนทั่วไป
• อธิบายว่า استوى สื่อถึงความสูงส่ง ความครอบงำ และอำนาจ
• ไม่ผูกกับสถานที่หรือทิศทางแบบสิ่งถูกสร้าง

วิธีนี้เป็นการสอนเชิงป้องกัน ไม่ใช่การปฏิเสธตัวบท

4. จุดร่วมระหว่างอัซ-ซะอ์ดีย์กับอัซฮัร

แม้จะมีวิธีอธิบายที่ต่างกันในรายละเอียด แต่ทั้งสองแนวเห็นตรงกันในประเด็นสำคัญคือ:

• อัลลอฮ์ไม่เหมือนสิ่งใดในสิ่งถูกสร้าง
• การอิสตะวาอ์เป็นคุณลักษณะที่เหมาะสมกับพระองค์
• ห้ามจินตนาการรูปร่าง ทิศทาง หรือการสัมผัส

ดังนั้น ความแตกต่างจึงเป็นเรื่องของ วิธีอธิบาย ไม่ใช่ แก่นอะกีดะฮ์

5. เหตุผลที่ใช้คำว่า “ทรงสูงเหนืออัล-อัรชฺ” ในภาษาไทย

คำว่า عَلَى ในภาษาอาหรับมีความหมายกว้าง ครอบคลุมถึง:

• ความสูงส่ง
• การอยู่เหนือ
• การครอบงำและอำนาจ

การใช้คำว่า “เหนือ” ในภาษาไทยจึงมีข้อดีคือ:

• ไม่สร้างภาพเชิงกายภาพ
• ปลอดภัยทางอะกีดะฮ์
• สอดคล้องกับแนวตัฟซีรของนักวิชาการ

จึงเหมาะสมกว่าคำว่า “บน” ในบริบทของคุณลักษณะของอัลลอฮ์

บทสรุป

อายะห์ ﴿ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى ﴾ เป็นอายะห์ที่รวมหลักอะกีดะฮ์สำคัญของอะฮ์ลุซซุนนะฮ์ไว้อย่างครบถ้วน คือ การยืนยันโดยไม่เปรียบเทียบ และการทำตั๊นซีฮฺโดยไม่ปฏิเสธ.

ไม่ว่าจะอธิบายตามแนวเชคอัซ-ซะอ์ดีย์ หรือในกรอบอัซฮัร เป้าหมายเดียวกันคือ การรักษาเกียรติของอัลลอฮ์ และปกป้องหัวใจของผู้ศรัทธาจากความเข้าใจผิดครับ.

✦ เขียนโดย: Saman Loh

The post الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى appeared first on USL – Ustaz Saman Loh.