บทที่ 2 : ทำไมการไม่ผูกพระเจ้ากับสถานที่ จึงไม่ใช่การปฏิเสธพระเจ้า

เมื่อพูดถึงพระเจ้า หนึ่งในคำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ

พระเจ้าอยู่ที่ไหน?

คำถามนี้ดูเหมือนเรียบง่าย แต่ในความจริงแล้ว แฝงสมมติฐานสำคัญอยู่ข้อหนึ่ง นั่นคือ การมีอยู่ ต้องผูกกับสถานที่เสมอ

ในชีวิตประจำวัน สมมติฐานนี้อาจใช้ได้กับวัตถุ เช่น โต๊ะ เก้าอี้ หรือร่างกายของเรา แต่เมื่อเรานำสมมติฐานเดียวกันนี้ไปใช้กับพระเจ้า คำถามจึงเริ่มมีปัญหาทางเหตุผล

การมีอยู่ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่วัตถุ

ก่อนอื่น เราลองตั้งคำถามง่าย ๆ ว่า สิ่งที่ “มีอยู่” ทุกอย่างจำเป็นต้องเป็นวัตถุหรือไม่

กฎทางคณิตศาสตร์ เช่น ตัวเลข หรือสมการ ไม่มีสถานที่ตั้งอยู่จริงในจักรวาล แต่ไม่มีใครปฏิเสธว่ามันมีอยู่จริง เช่นเดียวกับกฎทางตรรกะ หรือความจริงบางอย่างที่ไม่ขึ้นกับตำแหน่งในอวกาศ

ตัวอย่างเหล่านี้ช่วยให้เราเห็นว่า

การมีอยู่ ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะสิ่งที่จับต้องได้

หากพระเจ้าต้องมีที่อยู่ พระเจ้าจะกลายเป็นสิ่งถูกสร้าง

หากเรายืนยันว่าพระเจ้าต้องอยู่ในสถานที่ใดสถานที่หนึ่ง นั่นหมายความว่า พระเจ้าจะต้องอยู่ภายใต้กรอบของอวกาศ มีขอบเขต มีทิศทาง และมีความสัมพันธ์กับสิ่งรอบข้าง

แต่สิ่งที่อยู่ในสถานที่ ย่อมต้องพึ่งพาสถานที่นั้น และสิ่งที่พึ่งพาอย่างอื่น ย่อมไม่อาจเป็นสาเหตุแรกของทุกสิ่งได้

การปฏิเสธว่าพระเจ้าอยู่ในสถานที่ จึงไม่ใช่การลดทอนการมีอยู่ของพระเจ้า แต่เป็นการปกป้องแนวคิดว่า พระเจ้าไม่อยู่ภายใต้กฎเดียวกับสิ่งถูกสร้าง

ความเข้าใจนี้ไม่ใช่ของใหม่ในอิสลาม

แนวคิดที่ว่าอัลลอฮ์ไม่ถูกจำกัดด้วยเวลาและสถานที่ ไม่ใช่ความคิดใหม่ แต่เป็นหลักที่อุลามาอ์ยุคต้นของอิสลามกล่าวถึงมาอย่างต่อเนื่อง

มีรายงานจากอิมามหลายท่านที่เน้นย้ำว่า พระเจ้ามีอยู่โดยไม่ต้องพึ่งพาสถานที่ และการตั้งคำถามเรื่อง “อย่างไร” หรือ “ที่ไหน” ต่อพระองค์ เป็นคำถามที่ใช้กรอบของสิ่งถูกสร้างไปตัดสินผู้สร้าง

แม้อุลามาอ์จะใช้ถ้อยคำและวิธีอธิบายต่างกัน แต่มีจุดร่วมเดียวกัน คือ การยืนยันการมีอยู่ของอัลลอฮ์ พร้อมกับการปฏิเสธการทำให้พระองค์เป็นวัตถุ

เอทิสต์ปฏิเสธพระเจ้า แต่อิสลามปฏิเสธการทำให้พระเจ้าเป็นวัตถุ

จุดนี้เป็นจุดที่มักถูกเข้าใจผิด

เมื่ออิสลามกล่าวว่า พระเจ้าไม่อยู่ในสถานที่ บางคนอาจเข้าใจว่า นั่นคือการปฏิเสธการมีอยู่ของพระเจ้า แต่ในความจริง สิ่งที่อิสลามปฏิเสธ คือการลดพระเจ้าให้มีคุณสมบัติเช่นเดียวกับสิ่งถูกสร้าง

เอทิสต์ปฏิเสธการมีอยู่ของพระเจ้าโดยสิ้นเชิง ส่วนอิสลามปฏิเสธเพียงกรอบคิดที่จำกัดพระเจ้าไว้ในมิติของวัตถุ เวลา และสถานที่

จากความเข้าใจ สู่การสนทนาอย่างสร้างสรรค์

หากเราต้องการสนทนากับผู้ไม่เชื่อในพระเจ้าอย่างมีประโยชน์ การแยกสองประเด็นนี้ออกจากกันอย่างชัดเจน จะช่วยลดความเข้าใจผิด และเปิดพื้นที่ให้การสนทนาเป็นไปอย่างสงบและมีเหตุผลมากขึ้น

ในบทความถัดไป เราจะพิจารณาต่อว่า “กฎธรรมชาติอธิบายทุกอย่างได้จริงหรือไม่?”